Rijksnatuurvisie zoekt nieuwe vrienden

De recent uitgebrachte Rijksnatuurvisie ‘Natuurlijk verder’ is voor natuurbeschermers en andere maatschappelijk geïnteresseerden boeiende lectuur. Het zeer leesbare beleidsstuk geeft aan hoe deze regering tegen natuurbescherming aankijkt. Maar het is meer dan dat: het beschrijft en stimuleert de vermaatschappelijking van de natuurbescherming. Sommigen hebben daar moeite mee.

Jachthaven 403x302De Natuurvisie ademt de sfeer van deze tijd: natuur is van iedereen, natuur en economie moeten van elkaar profiteren, voor natuurbeheer is een gelijk speelveld nodig, voor de aangrenzende bedrijven minder regels en meer positieve prikkels. Spannende uitgangspunten, maar ze zijn niet zonder risico’s. In de sociale media wijzen de natuurbeschermers vooral op die risico’s. Te weinig aandacht voor de grote natuurgebieden en voor het verdwijnen van kwetsbare soorten, teveel nadruk op natuur in functiecombinaties als waterberging en stedelijke natuur en teveel versnipperde acties rond nogal vage begrippen als ‘gastvrijheidseconomie’ en ‘biobased economy’. Ik ken die argumenten en ik deel gedeeltelijk die zorgen. Maar tegelijkertijd is de visie – net als ikzelf – hoopvol gestemd. Dat waardeer ik. Mijn oordeel over de visie is dus voorzichtig positief.

De Natuurvisie wordt door sommige donkergroene natuurbeschermers, naar de vorige staatssecretaris, wel een ‘Bleker-light’ visie genoemd. Ik ben het daar niet mee eens. De Natuurvisie breekt immers met een aantal van diens fundamenteel foute uitgangspunten. Zo ontnam Bleker de natuurbescherming elke ambitie. Hij zette de grondverwerving voor de EHS stil en schafte veel natuur- en recreatiedoelen af, waaronder de robuuste verbindingen. Bleker weigerde de dialoog met de natuurorganisaties en was er op uit om Staatsbosbeheer een kopje kleiner te maken. De huidige staatssecretaris toont in elk geval wél ambitie. Een deel van de bezuinigingen van Bleker is weer teruggedraaid, waarna de aankopen en de inrichting weer op gang zijn gekomen. De EHS staat weer op de wagen, inclusief de noodzakelijke verbindingen tussen de natuurkernen. Die moeten volgens haar vooral robuust zijn, met voldoende ruimte voor natuurlijke processen en aandacht voor de landschappelijke schaal. Bovendien wil staatssecretaris Dijksma bovenal de dialoog aangaan. Niet alleen met de natuurorganisaties, maar met iedereen die iets voor de natuur kan betekenen.

De Natuurvisie richt zich uitdrukkelijk op de vermaatschappelijking van de natuurbeweging. Natuur is in de ogen van Dijksma niet alleen iets voor de reservaten, maar moet wortelen in de gehele samenleving. Boeren, overheden en bedrijven moeten van haar allemaal hun verantwoordelijkheid nemen. Natuur is niet alleen een hindermacht, maar vooral ook een kans op vernieuwing en maatschappelijke vooruitgang. Door het natuurbeleid te bevrijden van de neiging tot detaillering ontstaan, volgens de Natuurvisie, betere kansen voor een sterke natuur en voor een meer ontspannen samengaan met maatschappelijke en economische ontwikkelingen. Daar is niets mis mee, maar de staatssecretaris staat hier zelf als eerste aan de lat. De huidige regelgeving rond natuur draait zich immers volkomen vast en de staat is daar in hoge mate zelf verantwoordelijk voor.

Natuurlijk, de natuurvisie is hier en daar wel erg positief getoonzet.  De staatssecretaris ziet overal kansen en voorbeelden van vernieuwing en nieuwe coalities, ook waar ze er maar moeizaam zijn. Je zou het ‘wensdenken’ kunnen noemen. Maar je kunt ook stellen dat de Natuurvisie niet anders kan dan positief zijn. De Rijksoverheid heeft immers nauwelijks nog een rol bij de inrichting en de bescherming van de natuur. Deze is inmiddels vrijwel geheel bij de Provincies ondergebracht. Het Rijk heeft slechts twee mogelijkheden: zich zoveel mogelijk terugtrekken, zoals Bleker deed, of stimuleren en faciliteren, zoals Dijksma wil. Het Ministerie moet dus wel nieuwe wegen en nieuwe vrienden zoeken.

In het kader van de ‘nieuwe vrienden’ signaleert de Natuurvisie terecht dat het bedrijfsleven steeds meer belangstelling krijgt voor het verschijnsel ‘biodiversiteit’. Dat is een kant die de traditionele natuurbescherming, afgezien van het aspect ‘sponsoring’, helaas tot nu toe maar weinig boeit. Daardoor blijft die ontwikkeling bij velen nog uit het zicht, maar zij is er wel degelijk. De gremia waarin dit plaatsvindt, zijn Leaders for Nature (in Nederland) en de World Business Council for Sustainable Development (wereldwijd), met een programma voor Biodiversity for Business.

ARCADIS is van beide actief lid, samen met honderden bedrijven uit Europa, de beide Amerika’s en Azië.  Het gaat dan niet om kleine voorloperbedrijfjes met een idealistische insteek, maar om bedrijven als Toyota, Siemens, Nokia, Philips en de Bank of America. Voor wie cynisch denkt  dat deelname voor die bedrijven een vorm van greenwashing is, is het goed te weten dat de afspraken in beide fora  beslist niet vrijblijvend zijn. In de World Business Council worden op CEO-niveau afspraken gemaakt over het in beeld brengen van de eigen milieugebruiksruimte (‘ecological footprint‘), de afhankelijkheid van natuurlijke bronnen en transparante en verifieerbare verslaglegging daarover.

De werkelijkheid is, dat nu ook de grote bedrijven gaan inzien dat er grote risico’s dreigen als de maatschappij roofbouw blijft plegen op de natuur. Of het nu om betrouwbaar drinkwater (Pepsico), duurzame visbestanden (Unilever) of voldoende oorspronkelijke zadenbronnen (Monsanto) gaat: ze zijn van belang voor de continuïteit van de bedrijfsactiviteiten én voor de maatschappij. De eerste stap is dat men dit in beeld wil brengen, maar de vervolgstap is onvermijdelijk dat die bedrijven hun bronnen gaan beschermen. Voor de natuurbescherming biedt dat een belangrijke kans op samenwerking. Daarvoor is aan beide kanten een open houding gewenst. De Natuurvisie maakt er terecht een punt van.  Door bedrijven er op aan te spreken en door (kritisch) mee te denken kunnen overheden én natuurbeschermers hier flinke vooruitgang boeken.

Dit bericht is geplaatst in Rijksnatuurvisie zoekt nieuwe vrienden met de tags , , , , , , . Bookmark de permalink.

1 Reactie op Rijksnatuurvisie zoekt nieuwe vrienden

  1. Dank Dolf voor deze genuanceerde review van de Rijksnatuurvisie. Dat helpt mij en allicht ook anderen om e.e.a. goed te duiden. Voor wie zich verder wil verdiepen is een link naar de Rijksnatuurvisie zelf wellicht nuttig. Welnu deze is hier te vinden: http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/notas/2014/04/11/natuurlijk-verder.html

Reacties zijn gesloten.